Sztuczne światło jest nieodłącznym elementem współczesnego miasta. Zapewnia bezpieczeństwo, ułatwia poruszanie się po zmroku i pozwala korzystać z przestrzeni publicznej również wieczorem. Jednak jego nadmiar lub niewłaściwe zastosowanie może negatywnie wpływać na zdrowie ludzi, a także na funkcjonowanie miejskich ekosystemów. Właśnie dlatego Wrocław realizuje działania, które pomagają znaleźć właściwą równowagę między potrzebami mieszkańców a ochroną przyrody.
Jednym z najważniejszych przedsięwzięć w tym obszarze jest udział miasta w międzynarodowym projekcie URBIO BAUHAUS.
Wrocław przystąpił do projektu w czerwcu 2024 roku. Jego celem jest przeciwdziałanie spadkowi różnorodności biologicznej w miastach Europy Środkowej. Projekt wykorzystuje założenia Nowego Europejskiego Bauhausu, łącząc zrównoważony rozwój, estetykę i potrzeby mieszkańców. To właśnie takie podejście pozwala tworzyć miasto bardziej przyjazne zarówno ludziom, jak i przyrodzie.
Czym jest zanieczyszczenie światłem?
Zanieczyszczenie światłem to jedno z mniej widocznych, ale coraz poważniejszych wyzwań współczesnych miast. Nadmierne lub niewłaściwie skierowane sztuczne oświetlenie może zaburzać sen, utrudniać obserwację nocnego nieba, a także negatywnie wpływać na zwierzęta aktywne po zmroku, takie jak nietoperze, owady czy ptaki. W miastach często rozświetla ono nie tylko ulice i chodniki, ale także korony drzew, niebo czy miejsca, które wcale tego nie wymagają.
Wrocławski pilotaż – Park im. gen. Mariana Langiewicza
W październiku 2025 roku w Parku im. gen. Mariana Langiewicza wdrożono inteligentny system oświetlenia, którego głównym celem jest ograniczenie negatywnego wpływu sztucznego światła na przyrodę, przy jednoczesnym zachowaniu komfortu i bezpieczeństwa użytkowników.
Nowa instalacja umożliwia:
- precyzyjne, zdalne sterowanie natężeniem światła,
- regulację zasięgu świecenia,
- dostosowanie temperatury barwowej w zakresie od 2200 do 2700 K,
- zmianę parametrów w zależności od pory roku, godziny i natężenia ruchu.
Ciepła barwa światła jest znacznie mniej uciążliwa dla organizmów nocnych i ludzi niż tradycyjne, chłodne oświetlenie.
Równowaga między światłem a ciemnością
Kluczową ideą wrocławskiego pilotażu jest zachowanie odpowiedniej proporcji pomiędzy obszarami oświetlonymi i zaciemnionymi. Nie każdy fragment parku wymaga intensywnego oświetlenia przez całą noc.
Dzięki zastosowanej technologii możliwe jest:
- oświetlanie wyłącznie ciągów komunikacyjnych,
- ograniczenie rozpraszania światła poza wyznaczony obszar,
- zmniejszenie emisji światła w godzinach nocnych,
- redukcja kontrastu pomiędzy terenami oświetlonymi a ciemnymi,
- redukcja tzw. łuny świetlnej nad miastem.
To podejście poprawia jakość nocnego środowiska zarówno dla mieszkańców, jak i dla lokalnej fauny i flory.
W ramach pilotażu opracowane zostaną także wytyczne dotyczące projektowania oświetlenia terenów zieleni miejskiej. Dokument pomoże w przyszłości planować inwestycje, które będą jednocześnie bezpieczne, energooszczędne, estetyczne i przyjazne dla przyrody.
Mieszkańcy współtworzą zmiany
Projekt od początku zakłada aktywny udział Wrocławian. W marcu 2025 roku odbyły się warsztaty współprojektowania z udziałem mieszkańców, zorganizowane przez Gminę Wrocław, Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu oraz przy współpracy z Zarządem Zieleni Miejskiej we Wrocławiu.
Podczas spotkań rozmawiano o wpływie sztucznego światła na bioróżnorodność oraz o sposobach lepszego projektowania miejskich terenów zielonych. Opinie mieszkańców pomogły wypracować rozwiązania dostosowane do lokalnych potrzeb.
Nauka w służbie miasta
Modernizacja oświetlenia nie jest jedynie inwestycją infrastrukturalną. Towarzyszą jej szczegółowe badania prowadzone przez Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu.
Naukowcy analizują m.in.:
- liczbę i aktywność owadów,
- obecność zwierząt,
- reakcje ptaków,
- ogólny stan bioróżnorodności przed i po wdrożeniu zmian.
Pozwoli to dokładnie ocenić skuteczność zastosowanych rozwiązań i opracować rekomendacje dla kolejnych inwestycji. Naukowcy analizują poziom bioróżnorodności przed modernizacją i po jej wdrożeniu, co pozwoli ocenić realny wpływ projektu na miejskie ekosystemy.
Studenci projektują przyszłość Lasu Oporowskiego
W listopadzie 2025 roku Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu, we współpracy z Gminą Wrocław, zorganizował konkurs „Zwiększenie bioróżnorodności Lasu Oporowskiego we Wrocławiu". Temat został zaproponowany przez Zarząd Zieleni Miejskiej.
Do konkursu zgłoszono cztery projekty. Autorzy zwycięskiej koncepcji wezmą udział w międzynarodowym sprincie projektowym w Puli w Chorwacji w maju 2026 roku, gdzie będą pracować nad koncepcjami transformacji bioróżnorodności dla miast Europy Środkowej.
Miasto przyjazne ludziom i naturze
Ograniczanie zanieczyszczenia światłem to inwestycja w przyszłość. To działania, które poprawiają jakość życia mieszkańców, chronią miejską przyrodę i pomagają tworzyć bardziej zrównoważoną przestrzeń.
Wrocław pokazuje, że nowoczesne miasto może świecić mądrze – tam, gdzie jest to potrzebne, i tylko wtedy, gdy jest to konieczne.
Wrocław w europejskiej sieci współpracy
Dzięki współpracy międzynarodowej Wrocław korzysta z doświadczeń innych miast, jednocześnie dzieląc się własnymi osiągnięciami.
Liderem projektu jest Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu. W realizację zaangażowanych jest 10 partnerów z Polski, Słowenii, Chorwacji, Węgier, Włoch i Niemiec, w tym Miasto Wrocław, Miasto Kranj, Miasto Pula, Miasto Érd, BURST Nonprofit LLC, POR Consult, Instytut Zrównoważonego Rozwoju w Słowenii, Politechnika Mediolańska oraz Uniwersytet Nauk Stosowanych w Wismar.
Projekt potrwa do końca listopada 2026 roku.