Turystyka powinna być dostępna dla wszystkich. Dla osób z niepełnosprawnościami możliwość samodzielnego podróżowania i poznawania miejsc turystycznych często zależy jednak nie tylko od dostępności infrastruktury, ale również od odpowiedniej informacji, przygotowania personelu i zastosowania rozwiązań pozwalających pokonać istniejące bariery. Dlatego tak ważne jest poszukiwanie nowych sposobów udostępniania miejsc, które ze względu na swoją specyfikę nie mogą zostać w pełni dostosowane.
O projekcie
Na tym założeniu opierał się projekt CE-Spaces4All – Accessible Spaces for All – Improving Accessibility of Tourism for Persons with Disabilities in Central Europe, realizowany w ramach programu Interreg Europa Środkowa w latach 2023–2026. W projekcie uczestniczyło 12 partnerów z 7 krajów i 9 regionów, reprezentujących administrację publiczną, sektor turystyczny, instytucje zajmujące się planowaniem przestrzennym oraz organizacje reprezentujące osoby z niepełnosprawnościami.
Celem projektu było poprawienie dostępności turystyki w Europie Środkowej poprzez lepszą współpracę, identyfikowanie barier, rozwój praktycznych rozwiązań oraz uwzględnianie potrzeb osób z niepełnosprawnościami w planowaniu rozwoju turystyki.
Dla Rzeszowskiej Agencji Rozwoju Regionalnego S.A. (RARR) udział w projekcie był okazją do połączenia doświadczenia w realizacji projektów międzynarodowych z praktycznymi działaniami na rzecz dostępnej turystyki na Podkarpaciu. Ważnym elementem była współpraca z liderem projektu – Geodetic Institute of Slovenia – oraz pozostałymi partnerami z Europy Środkowej. Spotkania partnerskie, wizyty studyjne i wymiana doświadczeń pozwoliły spojrzeć na dostępność z perspektywy różnych krajów i regionów oraz wspólnie poszukiwać rozwiązań możliwych do zastosowania w różnych miejscach.
Polski pilotaż
Technologia, która pomaga pokonać bariery
Najważniejszym elementem udziału RARR w projekcie była realizacja działania pilotażowego na terenie województwa podkarpackiego. Wspólnie z lokalnymi instytucjami kultury skupiliśmy się na wykorzystaniu nowych technologii do udostępniania miejsc i doświadczeń, do których część odwiedzających nie ma możliwości dotrzeć w tradycyjny sposób.
Pilotaż objął trzy instytucje:
- Muzeum – Zamek w Łańcucie
- Ośrodek Garncarski w Medyni Głogowskiej
- Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej im. Rodziny Ulmów w Markowej
W Łańcucie i Medyni Głogowskiej zastosowaliśmy technologię VR i filmy 360°, dzięki którym osoby z ograniczoną mobilnością mogą wirtualnie zobaczyć przestrzenie niedostępne podczas standardowego zwiedzania. W Łańcucie przygotowano film pokazujący wnętrza zamkowych łaźni, natomiast w Medyni Głogowskiej trzy filmy prezentujące m.in. Galerię Władysławy Prucnal, pracę garncarza przy kole oraz tradycyjny proces wypału ceramiki.
W Muzeum w Markowej zastosowano natomiast system Tour Guide, który ułatwia uczestnictwo w zwiedzaniu osobom słabosłyszącym. Muzeum otrzymało zestawy systemu umożliwiające lepszy odbiór informacji przekazywanych przez przewodnika podczas zwiedzania. Rozwiązanie jest wykorzystywane przez muzeum w codziennej działalności.
Istotną częścią pilotażu było testowanie zastosowanych rozwiązań z udziałem osób z niepełnosprawnościami. Dzięki temu mogliśmy sprawdzić, czy proponowane rozwiązania rzeczywiście odpowiadają potrzebom użytkowników. W działania te zaangażowane były również Stowarzyszenie „Dobry Dom” oraz Polski Związek Niewidomych Okręg Podkarpacki. Współpraca z organizacjami społecznymi pozwoliła spojrzeć na dostępność przede wszystkim z perspektywy osób, które będą korzystać z przygotowanych rozwiązań.
Pilotaż pokazał, że nowe technologie mogą być praktycznym narzędziem zwiększającym dostępność miejsc dziedzictwa kulturowego. Nie zawsze możliwe jest usunięcie wszystkich barier architektonicznych, ale możliwe jest stworzenie alternatywnego sposobu poznawania miejsca i korzystania z jego oferty.
Program pilotażu (Plik PDF, Rozmiar: 8 MB)
Rezultaty projektu
CE-Spaces4All przyniósł rezultaty, które wykraczają poza poszczególne działania pilotażowe. Jednym z najważniejszych jest Web Accessibility Viewer (WAV) – narzędzie umożliwiające mapowanie i wizualizowanie informacji dotyczących dostępności. Pozwala ono lepiej rozpoznawać bariery i wspierać planowanie dostępnej turystyki na poziomie terytorialnym.
Ważnym rezultatem jest również Wspólna Strategia dotycząca planowania przestrzennego dostępnej turystyki na obszarach wiejskich Europy Środkowej, która zbiera doświadczenia partnerów i wskazuje kierunki dalszego rozwoju dostępnej turystyki. Uzupełnieniem Strategii są Plany Działań, przygotowane na poziomie regionalnym i ukierunkowane na przełożenie doświadczeń projektu na konkretne działania możliwe do realizacji po jego zakończeniu.
Współpraca, która zostaje
Z perspektywy RARR jednym z najważniejszych rezultatów CE-Spaces4All jest współpraca, która powstała wokół tematu dostępnej turystyki. Na Podkarpaciu szczególnie cenna była współpraca z instytucjami kultury i organizacjami społecznymi, która pozwoliła spojrzeć na dostępność przede wszystkim z perspektywy osób korzystających z przygotowanych rozwiązań.
Projekt pokazał, że dostępność nie jest wyłącznie kwestią infrastruktury. To proces wymagający współpracy, wiedzy i gotowości do szukania praktycznych rozwiązań. Dzięki CE-Spaces4All część z nich została już wdrożona na Podkarpaciu, a zdobyte doświadczenia mogą być wykorzystywane w kolejnych działaniach na rzecz bardziej dostępnej i przyjaznej turystyki.
