Zużyty telefon, stara ładowarka, niedziałająca zabawka na baterie czy niepotrzebny tablet – takie urządzenia można znaleźć w wielu domach. Część z nich trafia do punktów zbiórki, ale część przez lata pozostaje w szufladach lub jest niewłaściwie wyrzucana. Zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny (ZSEE) nie musi jednak od razu stawać się odpadem. Zawiera materiały, które można odzyskać, a niektóre urządzenia mogą zostać naprawione, ponownie wykorzystane lub przekazane innym osobom.
Współpraca ponad granicami
Jak wydłużyć życie sprzętu i lepiej wykorzystywać dostępne zasoby? Nad tym zagadnieniem przez trzy lata pracowali partnerzy projektu Circular WEEEP, realizowanego w ramach programu Interreg Europa Środkowa 2021–2027, w tym Gmina Lublin.
Projekt trwał od kwietnia 2023 roku do marca 2026 roku. Wzięło w nim udział 12 partnerów z 7 krajów Europy Środkowej: Czech, Polski, Słowacji, Słowenii, Chorwacji, Włoch i Austrii. Liderem projektu była Politechnika Czeska w Pradze.
W projekcie uczestniczyły m.in. instytucje publiczne, samorządy, organizacje zajmujące się rozwojem regionalnym i gospodarką odpadami oraz jednostki naukowe i eksperckie. Lublin dołączył do projektu we wrześniu 2023 roku, co pozwoliło miastu poznać doświadczenia zagranicznych partnerów oraz sprawdzić, które rozwiązania mogą być wykorzystane w lokalnych warunkach. Projekt połączył międzynarodową wymianę wiedzy z konkretnymi działaniami prowadzonymi w Lublinie.
Od wiedzy do praktyki
Pierwszym etapem projektu było poznanie sytuacji w poszczególnych regionach. Analizowano sposoby gospodarowania zużytym sprzętem elektrycznym i elektronicznym, najważniejsze problemy oraz możliwości wprowadzenia usprawnień. Na tej podstawie powstała wspólna strategia dotycząca gospodarowania ZSEE. Przygotowano również plany działań dopasowane do potrzeb poszczególnych miast i regionów.
Kolejnym etapem było sprawdzenie wybranych rozwiązań w praktyce. W projekcie przeprowadzono pięć pilotaży:
- Projektowanie sprzętu elektronicznego i elektrycznego,
- Rynek zbiórki ZSEE,
- Aspekt społeczny ZSEE,
- Drugie życie ZSEE,
- Świadomość o ZSEE.
Lublin szczególnie zaangażował się w pilotaż Drugie życie ZSEE. Jego ważnymi elementami były edukacja dzieci i młodzieży oraz zbiórka małego zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego.
Aktywna szkoła
W Lublinie w pilotażu uczestniczyło pięć szkół podstawowych. W ramach zbiórki zebrano 2150 sztuk zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego, w tym:
- 1178 sztuk małego ZSEE,
- 972 sztuki sprzętu IT,
czyli około 1,232 tony. Dla porównania, łączny wynik pilotażu realizowanego w Polsce, Słowenii, Słowacji i Czechach wyniósł około 20 ton. Zbiórce towarzyszyły działania edukacyjne. W dniach 3–7 marca 2025 roku w lubelskich szkołach odbyły się warsztaty, w których uczestniczyło 340 uczniów.
Celem pilotażu nie była jednak sama zbiórka sprzętu. Ważnym elementem działań było pokazanie, że zużyte urządzenie nie zawsze musi być traktowane jako odpad. Przed oddaniem sprzętu do recyklingu można rozważyć inne możliwości – naprawę, ponowne wykorzystanie lub przekazanie urządzenia innej osobie.
Działania pokazały, że edukacja ekologiczna może mieć bardzo praktyczny charakter. Wiedza o gospodarce o obiegu zamkniętym została połączona z konkretnym działaniem, którego efekty można zmierzyć.
Dobre praktyki z Lublina
Ważną częścią projektu była współpraca międzynarodowa. Lublin uczestniczył w spotkaniach partnerów, podczas których omawiano postępy prac, wyniki pilotaży oraz możliwości dalszego wykorzystania wypracowanych rozwiązań. We wrześniu 2025 roku Lublin był gospodarzem 6. międzynarodowego spotkania partnerów projektu. Podczas spotkania rozmawiano m.in. o:
- rezultatach działań pilotażowych,
- zaangażowaniu różnych grup i instytucji,
- funkcjonowaniu platformy projektowej,
- dalszej współpracy po zakończeniu projektu.
Jednym z punktów spotkania była również wizyta w Polskiej Korporacji Recyklingu. Partnerzy mogli poznać stosowane w praktyce rozwiązania związane z recyklingiem i gospodarką o obiegu zamkniętym.
Spotkanie było okazją do połączenia europejskiej współpracy z lokalnymi doświadczeniami Lublina.
Rezultaty projektu
Zakończenie projektu Circular WEEEP nie oznacza zakończenia działań i wykorzystywania zdobytej wiedzy. Jednym z najważniejszych rezultatów projektu są wypracowane rozwiązania dotyczące m.in. projektowania sprzętu, jego zbiórki, naprawy i ponownego wykorzystania oraz zwiększania świadomości mieszkańców. Ważną rolę odegrała także wymiana doświadczeń. Partnerzy poznawali rozwiązania stosowane w innych krajach i sprawdzali możliwości ich wykorzystania w swoich regionach. Pilotaże pozwoliły przetestować wybrane pomysły w praktyce, a zdobyte doświadczenia mogą być wykorzystywane również w innych miastach i regionach.
Dla Lublina szczególne znaczenie ma rozwiązanie przetestowane w ramach pilotażu Drugie Życie ZSEE, którego współtwórcami są m.in. Gmina Lublin i partnerzy ze Słowenii. Zakłada ono połączenie szkolnej zbiórki małego ZSEE z edukacją oraz rozwiązaniami wspierającymi ponowne wykorzystanie i naprawę sprzętu.
Platforma internetowa projektu
Trwałym rezultatem Circular WEEEP jest również platforma internetowa projektu.
Stanowi ona miejsce gromadzenia i udostępniania wiedzy, materiałów i rozwiązań związanych z gospodarką o obiegu zamkniętym oraz zagospodarowaniem zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego. Na platformie dostępne są m.in.:
- materiały i narzędzia opracowane w ramach projektu,
- dobre praktyki z krajów uczestniczących w projekcie,
- informacje dotyczące ograniczania ilości ZSEE,
- rozwiązania związane z ponownym wykorzystaniem i naprawą sprzętu,
- informacje dotyczące recyklingu.
Współpraca po zakończeniu projektu
Jednym z efektów Circular WEEEP jest również międzynarodowa sieć kontaktów i doświadczeń. Partnerzy podpisali Porozumienie, którego celem jest kontynuowanie współpracy w zakresie gospodarowania zużytym sprzętem elektrycznym i elektronicznym oraz tworzywami sztucznymi.
Od elektroodpadu do kolejnego życia
Historia Lublina w projekcie Circular WEEEP pokazuje, że gospodarka o obiegu zamkniętym może być częścią codziennych działań – w domu, szkole, urzędzie czy lokalnej firmie.
5 szkół, 340 uczestników warsztatów i 2150 zebranych urządzeń to najważniejsze, mierzalne efekty pilotażu WEEE Lives w Lublinie. Za tymi liczbami stoją jednak przede wszystkim wspólne działania uczniów, szkół, samorządu i partnerów projektu.
Dla Lublina Circular WEEEP był nie tylko projektem dotyczącym elektroodpadów. Był również okazją do połączenia europejskiej wiedzy z lokalnymi działaniami, przetestowania nowych rozwiązań i pokazania, że zasady gospodarki o obiegu zamkniętym mogą być wprowadzane stopniowo i w praktyce.
Drugie życie elektroniki zaczyna się znacznie wcześniej niż w zakładzie recyklingu. Zaczyna się w momencie, gdy zużyty sprzęt przestaje być postrzegany wyłącznie jako odpad. To zmiana sposobu myślenia o tym, czym jest odpad i jakie możliwości istnieją, zanim urządzenie stanie się nim na dobre.
Więcej informacji o projekcie na stronie Gminy Lublin oraz w mediach społecznościowych.