Plany adaptacji do zmian klimatu, rozwiązania oparte na przyrodzie, zaangażowanie mieszkańców i międzynarodowa wymiana doświadczeń – to najważniejsze efekty projektu CICADA4CE. Po 2,5 roku intensywnych działań i owocnej współpracy projekt dobiega końca, pozostawiając miastom konkretne rezultaty, wiedzę i narzędzia, które mogą wspierać dalsze działania na rzecz odporności klimatycznej.
6 października 2026 r. w przestrzeni spinPLACE w Katowicach odbyła się konferencja końcowa projektu CICADA4CE pod hasłem „Wspólnie budujemy miasta odporne na zmiany klimatu”. Spotkanie zorganizowane przez Instytut Ekologii Terenów Uprzemysłowionych (IETU), koordynatora projektu, było okazją do podsumowania wspólnych osiągnięć, wymiany doświadczeń i rozmowy o tym, jak wykorzystać wypracowane rozwiązania w przyszłości.
W konferencji uczestniczyli partnerzy z Czech, Niemiec, Słowacji, Słowenii, Włoch i Polski, a także przedstawiciele programu Interreg Europa Środkowa, administracji krajowej, samorządów, uczelni i instytucji działających na rzecz ochrony środowiska i adaptacji do zmian klimatu.
Wspólne podejście do adaptacji
CICADA4CE odpowiada na wyzwanie, przed którym stoją miasta w całej Europie: jak przygotować się na skutki zmian klimatu, jednocześnie poprawiając jakość przestrzeni miejskiej i angażując lokalne społeczności. Projekt rozwijał podejście ECbA (Ecosystem and Community-based Adaptation), łączące potencjał ekosystemów z wiedzą, potrzebami i aktywnością mieszkańców. Ważną rolę odgrywały w nim rozwiązania oparte na przyrodzie (NbS), które mogą wspierać adaptację do takich zagrożeń jak fale upałów czy intensywne opady.
Podczas konferencji podkreślano, że skuteczna adaptacja do zmian klimatu wymaga współpracy samorządów, ekspertów, instytucji i społeczności lokalnych. Zwrócono uwagę na znaczenie wspólnych działań na rzecz budowania odpornych społeczności, wymiany doświadczeń między miastami oraz współpracy międzynarodowej. Podkreślono również rolę usług ekosystemowych i aktywnego udziału mieszkańców w planowaniu działań adaptacyjnych.
Pięć miast i konkretne rezultaty
Jednym z głównych osiągnięć CICADA4CE jest opracowanie planów działań na rzecz adaptacji do zmian klimatu (CAAP) dla pięciu miast pilotażowych: Břeclavia w Czechach, Kranja w Słowenii, Sosnowca w Polsce, Dubnicy nad Váhom na Słowacji oraz Nichelina we Włoszech.
Partnerzy analizowali lokalne wyzwania, poszukiwali rozwiązań dostosowanych do potrzeb swoich miast i dzielili się doświadczeniami. Oprócz dokumentów planistycznych projekt przyniósł również działania pilotażowe wykorzystujące rozwiązania oparte na przyrodzie. Pozwoliły one przełożyć założenia adaptacji na praktykę i zebrać doświadczenia związane z wdrażaniem lokalnych inicjatyw.
Podczas konferencji przedstawiciele miast rozmawiali o przebiegu prac, napotkanych trudnościach i wnioskach, które mogą przydać się innym samorządom. Dyskusje pokazały, jak ważne jest dostosowanie działań do lokalnych uwarunkowań oraz łączenie planowania, wiedzy eksperckiej i praktycznych doświadczeń. Rezultaty projektu to nie tylko opracowane dokumenty i zrealizowane działania, lecz także wiedza o tym, jak przygotowywać i wdrażać rozwiązania odpowiadające na konkretne wyzwania klimatyczne miast.
Mieszkańcy częścią procesu adaptacji
Istotnym elementem projektu były miejskie żywe laboratoria – Urban Living Labs (ULL), utworzone we wszystkich pięciu miastach pilotażowych. Stanowiły one przestrzeń współpracy samorządów, ekspertów, mieszkańców i innych lokalnych interesariuszy.
W ramach ULL prowadzono działania edukacyjne i rozwijające kompetencje, angażowano lokalne społeczności w planowanie działań adaptacyjnych oraz współprojektowano rozwiązania oparte na przyrodzie. Dzięki temu mieszkańcy mogli wnosić do procesu własne doświadczenia i potrzeby, a partnerzy projektu zdobywali wiedzę o tym, jak organizować współpracę wokół lokalnych wyzwań.
Doświadczenia te pokazały, że adaptacja do zmian klimatu nie powinna ograniczać się do inwestycji i dokumentów strategicznych. Ważne jest również budowanie świadomości, rozwijanie kompetencji i tworzenie warunków do udziału mieszkańców w podejmowaniu decyzji dotyczących ich otoczenia.
Choć działania projektowe dobiegają końca, doświadczenia zdobyte w ramach ULL mogą stanowić punkt odniesienia dla samorządów i organizacji, które chcą kontynuować dialog z mieszkańcami i rozwijać lokalne inicjatywy adaptacyjne.
Wiedza i narzędzia, które pozostają
CICADA4CE pozostawia partnerom i innym zainteresowanym miastom zestaw rezultatów wspierających planowanie i realizację działań adaptacyjnych. Należą do nich:
- Koncepcja ECbA – podejście łączące potencjał przyrody z aktywnym udziałem społeczności lokalnych.
- Plany działań CAAP dla pięciu miast pilotażowych – dokumenty uwzględniające lokalne wyzwania i potrzeby związane z adaptacją do zmian klimatu.
- Działania pilotażowe – praktyczne przykłady wykorzystania rozwiązań opartych na przyrodzie.
- Podręcznik projektu – prezentujący wypracowane podejścia, doświadczenia i innowacyjne rozwiązania.
- Materiały edukacyjne i szkoleniowe – wspierające rozwój wiedzy i kompetencji w zakresie adaptacji.
- Platforma internetowa CICADA4CE – przygotowana jako przestrzeń udostępniania wiedzy, materiałów edukacyjnych, narzędzi i zasobów wspierających wymianę doświadczeń.
Partnerstwa z myślą o przyszłości
Ważnym efektem CICADA4CE są również relacje i sieci współpracy nawiązane między partnerami. Jedną z inicjatyw służących ich kontynuacji jest sieć „Cities in the Green Deal World”, ukierunkowana na wymianę doświadczeń i rozwijanie współpracy związanej z zieloną transformacją miast.
Projekt przyczynił się także do nawiązania kontaktów między dyrektorami szkół z miast partnerskich. Rozpoczęli oni przygotowania do wspólnego wniosku w ramach programu Erasmus+, co pokazuje, że współpraca rozwijana wokół adaptacji do zmian klimatu może inspirować kolejne inicjatywy, również w obszarze edukacji.
Projekt się kończy, rezultaty pozostają
Konferencja w Katowicach podsumowała wspólną pracę 13 organizacji partnerskich i pokazała różnorodność rezultatów osiągniętych w ramach CICADA4CE. Od planów adaptacji i działań pilotażowych, przez miejskie laboratoria innowacji, po materiały edukacyjne i sieci współpracy – projekt dostarczył rozwiązań, z których miasta mogą korzystać w dalszych działaniach.
Jednym z najważniejszych wniosków płynących z projektu jest to, że budowanie odporności klimatycznej wymaga jednoczesnego uwzględniania potencjału przyrody, lokalnych potrzeb i aktywności społeczności. Równie istotna jest wymiana doświadczeń, dzięki której miasta mogą korzystać z wiedzy wypracowanej w różnych warunkach i dostosowywać sprawdzone podejścia do własnych wyzwań.
Zakończenie CICADA4CE zamyka wspólny etap pracy projektowej, ale nie kończy możliwości wykorzystywania jej rezultatów. Wypracowana wiedza, dostępne narzędzia i nawiązane partnerstwa mogą nadal wspierać miasta w tworzeniu bardziej zielonych, przyjaznych mieszkańcom i odpornych na zmiany klimatu przestrzeni.
Zapraszamy do obejrzenia fotogalerii projektu!
*Zdjęcie główne artykułu wykonano podczas konferencji końcowej projektu CICADA4CE. Autor: Ewa Cimander-Staszak.